Trang chủ Saturday, November 18th, 2017

Dấu “Hỏi Ngã” Trong Văn Chương Việt Nam

[ Sunday, 10 January, 2010 ]

Dấu “Hỏi Ngã” Trong Văn Chương Việt Nam

*~*

Văn hóa Việt Nam của chúng ta vô cùng phong phú. Một trong những nguồn phong phú vô ngần mà trên thế giới không ai có, đó là ý nghĩa về dấu hỏi ngã. Thật thế, dấu hỏi ngã trong tiếng Việt đóng một vai trò quan trọng. Viết sai dấu hỏi ngã sẽ làm đảo ngược và có khi vô cùng tai hại cho văn chương và văn hóa Việt Nam. Chúng tôi xin đơn cử một vài trường hợp như sau. Danh từ “nhân sĩ”, chữ sĩ phải được viết bằng dấu ngã để mô tả một vị chính khách có kiến thức văn hóa chính trị…, nhưng nếu vô tình chúng ta viết “nhân sỉ”, chữ sỉ với dấu hỏi thì ý nghĩa của danh từ “nhân sĩ” sẽ bị đảo ngược lại, vì chữ sĩ với dấu hỏi có nghĩa là nhục sĩ và như vậy sẽ bị trái nghĩa hoàn toàn. Một chữ thông thường khác như là hai chữ “sửa chữa”, nếu bỏ đi dấu hỏi ngã sẽ có nhiều ý khác nhau: “sửa chữa” (“sửa” dấu hỏi, “chữa” dấu ngã) tức là chúng ta “sửa” lại một cái gì bị hư hỏng, thí dụ “sửa chữa xe hơi”. Nhưng nếu cho dấu ngã vào thành chữ “sữa” và dấu hỏi trên chữ “chử a” tức có nghĩa là “sữa” của những người đàn bà có thai nghén. Người sai lỗi nhiều nhất về viết sai dấu hỏi ngã là người miền Nam và Trung (người viết bài này là người miền Trung). May mắn nhất là người thuộc miền Bắc khi sinh ra là nói và viết dấu hỏi ngã không cần phải suy nghĩ gì cả. Nhưng khốn nỗi có khi hỏi họ tại sao chữ này viết dấu hỏi chữ kia lại đánh dấu ngã thì họ lại không cắt nghĩa được mà chỉ nở một nụ cười trên môi…

Bài viết này nhằm mục đích đóng góp một vài qui luật về dấu hỏi ngã của tiếng mẹ đe? Việt Nam chúng ta. Dấu hỏi ngã được căn cứ vào ba qui luật căn bản: Luật bằng trắc, chữ Hán Việt và các qui luật ngoại lệ.

Ạ LUẬT BẰNG TRẮC

Qui luật bằng trắc phải được hiểu theo ba qui ước sau.

    Luật lập láy – Danh từ lập láy tức là một chữ có nghĩa nhưng chữ ghép đi theo chữ kia không có nghĩa gì cả.
    Thí dụ: “vui vẻ”, chữ “vui” có nghĩa mà chữ “vẻ” lại không nghĩa, chữ “mạnh mẽ”, chữ “mạnh” có nghĩa nhưng chữ “mẽ” lại không hề mang một ý nghĩa nào hết, hoặc chữ “lặng lẽ”, “vẻ vang”…
    Luật trắcKhông dấu và dấu sắc đi theo với danh từ lập láy thì chữ đó viết bằng dáu hỏi (ngang sắc hỏi).
    Thí dụ: Hớn hở: chữ “hớn” có dấu sắc, thì chữ “hở” phải là dấu hỏi. Vui vẻ: chữ “vui” không dấu, thì chữ “vẻ” đương nhiên phải dấu hỏi. Hỏi han: chữ “han” không dấu, như thế chữ “hỏi” phải có dấu hỏi. Vớ vẩn: chữ “vớ” là dấu sắc thì chữ “vẩn” phải có dấu hỏi. Tương tự như mắng mỏ, ngớ ngẩn, hở hang, …
    Luật bằng Dấu huyền và dấu nặng đi theo một danh từ lập láy thì được viết bằng dấu ngã (huyền nặng ngã).
    Thí dụ: Sẵn sàng: chữ “sàng” có dấu huyền thì chữ “sẵn” phải là dấu ngã. Ngỡ ngàng: chữ “ngàng” với dấu huyền thì chữ “ngỡ” phải để dấu ngã. Mạnh mẽ: chữ “mạnh” có dấu nặng, do đó chữ “mẽ” phải viết dấu ngã. Tương tự như các trường hợp lặng lẽ, vững vàng,…

B. CHỮ HÁN VIỆT

    Văn chương Việt Nam sử dụng rất nhiều từ Hán Việt, chúng ta hay quen dùng hằng ngày nên cứ xem như là tiếng Việt hoàn toàn. Thí dụ như các chữ thành kiến, lữ hành, lãng du, viễn xứ, … tất cả đều do chữ Hán mà ra. Đối với chữ Hán Việt được sử dụng trong văn chương Việt Nam, luật về đánh dấu hỏi ngã được qui định như sau:
    – Tất cả những chữ Hán Việt nào bắt đầu bằng các chữ D, L, V, M và N đều viết bằng dấu ngã,
    – các chữ Hán Việt khác không bắt đầu bằng năm mẫu tự này sẽ được viết bằng dấu hỏi.
    Thí dụ: Dĩ vãng: hai chữ này phải viết dấu ngã vì “dĩ vãng” không những là hán tự mà còn bắt đầu bằng chữ D và V. Vĩ đại: “vĩ” có dấu ngã vì chữ “vĩ” bắt đầu với mẫu tư. V. Ngẫu nhiên: chữ “ngẫu” dấu ngã vì áp dụng qui luật Hán Việt nói trên. Lẽ phải: “lẽ” dấu ngã vì chữ L, phải dấu hỏi vì có chữ P. Tư tưởng: chữ “tưởng” phải viết dấu hỏi vì vần T đứng đầu. Tương tự như: lữ hành, vĩnh viễn,… Để có thể nhớ luật Hán tự dễ dàng, chúng tôi đặt một câu châm ngôn như thế này: “Dó Là Vận Mệnh Nước” đẻ dễ nhớ mỗi khi muốn sử dụng qui luật Hán tự nói trên.

C. CÁC QUI ƯỚC KHÁC

    Trạng từ (adverb) – Các chữ về trạng từ thường viết bằng dấu ngã.
    Thí dụ: Thôi thế cũng được. Trạng từ “cũng” viết với dấu ngã. Xin anh đừng trách em nữa. Trạng tự “nữa” viết với dấu ngã. Chắc anh đã mệt lắm rồi. Trạng từ “đã” viết với dấu ngã.
    Tên họ cá nhân và quốc gia Các họ của mỗi người và tên của một quốc gia thường được viết bằng dấu ngã.
    Thí dụ: Đỗ đình Tuân, Lữ đình Thông, Nguyễn ngọc Yến… Các chữ Đỗ, Lữ, Nguyễn đều viết bằng dấu ngã vì đây là danh xưng họ hàng. Nước Mỹ, A phú Hãn,… Các chữ Mỹ và Hãn phải viết bằng dấu ngã vì đây là tên của một quốc giạ.
    Thừa trừ – Một qui ước thừa trừ ta có thể dùng là đoán nghĩa để áp dụng theo luật lập láy và bằng trắc nói trên.
    Thí dụ: Anh bỏ em đi lẻ một mình. Chữ “lẻ” viết dấu hỏi vì từ chữ “lẻ loi” mà ra, chữ “loi” không dấu nên chữ “lẻ” viết với dấu hỏi. Anh này trông thật khỏe mạnh, chữ “khỏe” ở đây có dấu hỏi vì do từ “khỏe khoắn” mà ra, “khoắn” dấu sắc thì “khỏe” phải dấu hỏi.

D. KẾT LUẬN

Văn chương là linh hồn của nền văn hóa, viết sai dấu hỏi ngã có thể làm sai lạc cả câu văn, đó là chưa kể đến nhiều sự hiểu lầm tai hại cho chính mình và người khác cũng như các việc trọng đại. Không gì khó chịu cho bằng khi đọc một cuốn truyện hay nhưng dấu hỏi ngã không được chỉnh tề. Một ký giả người miền Nam trong câu chuyện thân mật tại một quán phở thược vùng thủ đô Hoa Thịnh Đốn đã thành thật công nhận điều thiếu sót và tầm quan trọng của dấu hỏi ngã trong văn chương Việt Nam. Và cũng chính vị ký giả lão thành nói trên đã khuyến khích chúng tôi viết bài này trong mục đích làm sống lại sự phong phú của nền văn chương, văn hóa Viẹt Nam chúng ta, nhất là đối với những thế hệ trẻ hiện đang lưu lạc trên xứ người.

*~*

CAO CHÁNH CƯƠNG

Trích tài liệu khóa Tu nghiệp Sư phạm 1991 Của các Trường Việt ngữ Miền Nam Cali

—————————————————————————————————-

Kiem Le (st)
(Tìm thấy từ kho tàng văn thơ của anh Duy Minh, nhân lúc post bài Khói Hương.
Xin tác giả CCC cho phép thay đổi chút hình thức trong bài viết để được đăng  ở đây hầu, ít ra tự mình, giúp dễ nhớ. Bài viết rất hữu ích. Xin cám ơn.)
Xin xem thêm:
1. http://e-cadao.com/Ngonngu/Luathoinga.htm

Leave a Reply

Click vào icon để chọn thêm vào bài thảo luận của bạn.

http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/bye.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/good.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/negative.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/scratch.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wacko.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/yahoo.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/cool.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/heart.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/rose.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/smile.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/whistle3.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/yes.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/cry.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/mail.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/sad.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/unsure.gif 
http://thuanan.net/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wink.gif 
 

Xem thêm : Thơ ca